Wideo jaňlar eýýäm gündelik durmuşymyzyň bir bölegine öwrüldi; ony şahsy gürrüňdeşlikler, iş duşuşyklary ýa-da onlaýn söhbetdeşlikler üçin ulanýarys. Köp soralýan soraglaryň biri – kimdir biriniň siziň bilen edýän wideo jaňyny siziň bilmegiňizsiz ýazyp biljek-bilmejekdigi. Bu ulanylýan programma, enjam we ýazgy etmegiň usuly bilen baglydyr. Programmada ýörite ýazga almak funksiýasy bolmasa-da, ekrany başga ýollar arkaly ýazga almak ýa-da surata düşürmek mümkin.
Wideo jaňlary ýazyp almak mümkinmi?
Hawa, wideo jaňlary birnäçe dürli usul bilen ýazyp almak mümkin.
Programmadaky içerki ýazgy funksiýalary
Käbir wideo jaň programmalarynda jaňy ýazga almaga mümkinçilik berýän içerki ýazgy funksiýalary bolýar. Adatça ýazgy edilýän wagty bildiriş ýa-da görkeziji peýda bolýar.
Ulgam derejesindäki ekran ýazgy gurallary
Köp enjamlar ekranda görkezilýän zatlary ýazga alýan ulgam derejesindäki ekran ýazgy gurallaryny üpjün edýär. Ulgam rugsatlaryna baglylykda wideo we käwagt ses hem ýazga alnyp bilýär.
Ekran suratlary (screenshot)
Wideo jaň wagtynda gatnaşyjy ekranyň şol pursatky görnüşini surata düşürip biler. Şeýle suratlarda ses ýa-da hereket edýän wideo ýazylmaýar, emma ekranda görünýän ähli zat şekil görnüşinde saklanyp bilner.
Daşarky kameralar ýa-da enjamlar
Ikinji telefon, kamera ýa-da başga ýazgy enjamy ekrany göni surata düşürmek ýa-da ýazga almak üçin ulanylyp bilner. Jaňy ýerine ýetirýän enjamdan aýratynlykda ýazgy alnyp bilinýändigi sebäpli, programmalar adatça şeýle görnüşdäki ýazgyny anyklap ýa-da düzedip bilmeýär.
Kimdir biri imo arkaly edýän wideo jaňyňyzy ýazyp bilermi?
imo programmasynda söhbetdeşlikler we jaňlar wagtynda ekrany surata düşürmegi ýa-da ýazga almagy çäklendirmäge kömek edýän screenshot we screen recording gorag mümkinçilikleri bar. Bu aýratynlygy açmak üçin Me > Security & Privacy > Chat & Call Privacy bölümine gidiň we “Block Screenshot for Calls” funksiýasyny işjeňleşdiriň.
https://imo.im/faq/How-to-Block-Screenshot-for-Calls
Şeýle-de bolsa, hiç bir programma ekranda görkezilýän mazmuny biriniň doly ýagdaýda ýazyp almagynyň öňüni tutup bilmez. Gatnaşyjylar bikanun ýagdaýda üçünji tarap ýazgy programmalaryny, ulgamyň öz derejesindäki (system-level) ýazgy gurallaryny ýa-da hatda ikinji telefon ýa-da kamerany ulanyp, ekrany daşardan ýazga almaga synanyşyp bilerler.
Şonuň üçin, haýsy platformany ulanýanyňyza garamazdan, islendik wideo jaň wagtynda ýörite goralmagy talap edýän resminamalary, maliýe maglumatlaryny, parollary, tassyklama kodlaryny we beýleki şahsy maglumatlary görkezmekden gaça durmak iň dogry çemeleşmedir.
Kimdir biriniň siziň wideo jaňyňyzy ýazýanlygyny nähili bilse bolar?
Köp ýagdaýlarda munuň anygyna göni ýetmek mümkin däl.
* Programma tarapyndan görkezilýän ýazgy nyşanlary ýa-da duýduryşlary.
* Ortak ekranda peýda bolup bilýän ekrany ýazga almak (screen recording) görkezijileri.
* Haýsydyr bir gatnaşyjynyň jaňy soňra gaýtadan görmek ýa-da saklamak isleýändigini aýtmagy.
* Käbir enjamlarda ýazgy almak bilen bagly rugsat (permission) soraglary ýa-da gatnaşyjynyň razylygyny talap edýän duýduryşlar.
Emma bu alamatlar elmydama 100% anyk netije bermeýär. Adamlar enjamyň özündäki screen recording mümkinçiliklerini, üçünji tarap programmalaryny ýa-da başga bir enjamy ulanyp, hiç hili görünýän duýduryş döretmezden hem jaňy ýazga alyp bilerler.
Eger söhbetdeşlikde duýgur (sensitiv) maglumatlar bar bolsa, jaň wagtynda aýdylýan ýa-da görkezilýän her bir zadyň ýazga alnyp bilinjekdigini nazarda tutmak has howpsuzdyr.
Razylyk bolmazdan wideo jaňy ýazga almak kanuny taýdan nädip düşündirilýär?
Bu gatnaşyjylaryň ýaşaýan ýurtlarynyň ýerli kanunlary bilen kesgitlenýär.Käbir ýurtlarda jaňda diňe bir gatnaşyjynyň razylygy ýeterlik hasaplansa, beýleki ýerlerde ähli gatnaşyjylaryň aç-açan razylygy talap edilýär. Halkara jaňlarda bolsa her bir gatnaşyjynyň ýerleşýän ýurduna laýyklykda başga-başga hukuk kadalary hereket edip biler.
Şeýle-de, jaňy ýazga almak bilen şol ýazgyny paýlaşmagyň hökman bir meňzeş hereket däldigini ýatlamak ýerliklidir. Hatda ýazgy almak rugsat berlen ýerlerde hem şol wideo ýazgyny internetde paýlaşmak, başga adamlara ýollamak ýa-da kimdir biriňe zyýan ýetirýän görnüşde ulanmak goşmaça hukuk taýdan jogapkärçilik döredip biler.
Eger siz muny hakykatdan hem ýüze çykan ýagdaýda başdan geçirýän bolsaňyz, iň ygtybarly ýol – ýaşaýan ýeriňizde güýje girýän degişli kanunlary anyklamakdyr.
Wideo jaň wagtynda şahsy maglumatlaryňyzy nähili gorap bilersiňiz?
Jaň başlamazdan ozal kameranyň görkezýän ýerini barlaň. Resminamalar, şahsyýetnamalar, kompýuter monitorlary, maşgala suraty ýa-da başga şahsy maglumatlar siziň üns bermeýän döwrüňizde fon görnüşinde görünip bilýär.
Kamerada duýgur maglumatlaryňyzy görkezmekden gaça duruň. Parollar, maliýe maglumatlary, şahsy habarnamalar, gizlin resminamalar ýa-da açyk häsiýetli şahsy materiallar wideo jaň wagtynda görkezilmeli däldir.
Kimi bilen gürleşýändigiňize üns beriň. Eger siz gowy tanamaýan adam bilen söhbetdeşlik geçirýän bolsaňyz, şahsy maglumatlaryňyzy, suratlaryňyzy ýa-da soňra saklanyp bilmegini islemejek beýleki mazmunlaryňyzy paýlaşmazdan ozal oýlanyşykly çemeleşiň.
Mümkin bolanda gizlinlik aýratynlyklaryny (privacy features) ulanyň. imo programmaasynda block screenshot funksiýasy, degişli ýagdaýlarda rugsatsyz screenshot ýa-da ýazgy alynmagyny azaldyp, goşmaça gorag gatlagyny üpjün edip biler.
Eger ýagdaý size şübheli görünse, jaňy soňlaň.
Hiç bir gizlinlik funksiýasy wideo jaňyň doly ýagdaýda ýazga alynmagynyň öňüni alyp bilmez. Iň ygtybarly çemeleşme – jaň wagtynda görünýän ýa-da eşidilýän islendik zadyň ýazga alnyp saklanyp biljekdigini öňünden göz öňünde tutmakdyr.
Kimdir biri siziň razylygyňyz bolmazdan sizi ýazga alanda näme etmeli?
Eger kimdir biriniň jaňy sizden rugsat almadan ýazga alandygyny bilseňiz, ilki bilen bar bolan subutnamalary anyklamakdan başlaň. Ilkinji ädim hökmünde ähli degişli maglumatlary saklaň. Munuň içine ýazgy barada edilen ýazmaça habarlar, screenshotlar ýa-da mazmunyň başga bir ýerlerde paýlaşylandygyny görkezýän beýleki subutnamalar girip biler.
Eger ýazgy eýýäm internetde ýerleşdirilen ýa-da üçünji taraplara iberilen bolsa, onuň nirede peýda bolandygyny we haçan ýerleşdirilendigini belläp goýuň. Köp platformalarda gizlinligi bozmaga ýa-da rugsatsyz paýlaşmaga garşy ýörite şikaýat (reporting) mümkinçilikleri bar, siz şolaryň üsti bilen mazmunyň aýrylmagyny sorap bilersiňiz.
Has agyr ýagdaýlarda, mysal üçin, haýbat atmak, şantaj ýa-da şahsy mazmuny gaýtadan-gaýtadan bikanun peýdalanmak ýaly wakalarda, mesele barada platformanyň özüne habar bermek we ýagdaýyňa baglylykda ýerli degişli edaralardan kömek islemek zerur bolup biler. Näçe çalt hereket etseňiz, wideonyň internetde ýaýramagynyň öňüni almak şonça-da aňsat bolar.