አንድ ሰው ሳያውቁ የቪዲዮ ጥሪዎን መቅዳት ይችላል?

የቪዲዮ ጥሪዎች በአሁኑ ጊዜ ከግል ውይይቶች ጀምሮ እስከ ስራ ስብሰባዎች እና የኢንተርኔት የቅጥር ቃለ-መጠይቆች (Online Interviews) ድረስ ለሁሉም ነገር ጥቅም ላይ እየዋሉ ይገኛሉ። ብዙዎችን የሚያሳስበው ዋነኛው ጉዳይ ግን "አንድ ሰው እኛ ሳናውቅ የቪዲዮ ጥሪን ሊቀዳ ይችላል?" የሚለው ነው። ይህም እንደ መተግበሪያው (App) ዓይነት፣ እንደ ስልኩ ወይም ኮምፒውተሩ ሁኔታ እና ቀረጻው በሚካሄድበት መንገድ ላይ ይወሰናልእ።

የቪዲዮ ጥሪዎችን መቅረጽ ይቻላል?

አዎ፣ የቪዲዮ ጥሪዎችን በተለያዩ መንገዶች መቅረጽ ይቻላል።

በመተግበሪያዎች ውስጥ ያሉ አብሮ የተሰሩ የቪዲዮ መቅረጫዎች (Built-in App Recording)
አንዳንድ የቪዲዮ ጥሪ መተግበሪያዎች በጥሪው ላይ ያሉ ተሳታፊዎች ጥሪውን እንዲያስቀምጡ የሚፈቅዱ አብሮ የተሰሩ የቪዲዮ መቅረጫዎች አሏቸው። እነዚህ መተግበሪያዎች ጥሪው እየተቀረጸ መሆኑን የሚያሳይ ማሳወቂያ (Notification) ወይም ምልክት ያሳያሉ።

የስልኩ ሲስተም የቪዲዮ መቅረጫ መሳሪያዎች (System Screen Recording Tools)
ብዙ ስልኮች እና ኮምፒውተሮች በስክሪኑ ላይ የሚታየውን ማንኛውንም ነገር መቅረጽ የሚችሉ የሲስተም ደረጃ የስክሪን ቪዲዮ መቅረጫ መሳሪያዎችን ያቀርባሉ። እነዚህ መሳሪያዎች እንደ ሲስተሙ ፈቃድ (Permissions) ሁኔታ ቪዲዮውን እና አንዳንዴም ድምጹን ጭምር መቅረጽ ይችላሉ።

የስክሪን ፎቶዎች (Screenshots)
ማንኛውም በጥሪው ላይ ያለ ተሳታፊ በቪዲዮ ጥሪው ወቅት ቋሚ ምስሎችን (ፎቶዎችን) ማንሳት ይችላል። ይህ ድምጽን ወይም ቪዲዮን ባይቀርጽም፣ በስክሪኑ ላይ የሚታየውን ማንኛውንም ነገር ማስቀመጥ ይችላል።

ውጫዊ ካሜራዎች ወይም መቅረጫ መሳሪያዎች
ሌላ ሁለተኛ ስልክ፣ ካሜራ ወይም ውጫዊ መቅረጫ መሳሪያ በመጠቀም ስክሪኑን በቀጥታ መቅረጽ ይቻላል። ይህ ዓይነቱ ቀረጻ ጥሪው ከሚደረግበት ስልክ ውጪ ስለሚከናወን፣ መተግበሪያዎች (Apps) ይህንን መለየትም ሆነ መከልከል አይችሉም።

አንድ ሰው የ imo የቪዲዮ ጥሪን ሊቀዳ ይችላል?

በቻት እና በጥሪዎች ወቅት መረጃዎች ያለፈቃድ እንዳይቀረጹ ለመከላከል imo የስክሪን ፎቶ (Screenshot) እና የስክሪን ቪዲዮ ቀረጻ መከላከያ አማራጮችን አካትቷል። ይህንን አገልግሎት ለማግበር ወደ Me > Security & Privacy > Chat & Call Privacy ይግቡ እና Block Screenshot for Calls የሚለውን ያብሩት። https://imo.im/faq/How-to-Block-Screenshot-for-Calls

ነገር ግን፣ ምንም ዓይነት መተግበሪያ በስክሪኑ ላይ የሚታየውን ነገር ሰው እንዳያስቀምጠው ሙሉ በሙሉ ሊከለክል አይችልም። በጥሪው ላይ ያለ ተሳታፊ የሶስተኛ ወገን (Third-party) የቪዲዮ መቅረጫ ሶፍትዌሮችን፣ የተጣሉ ገደቦችን የሚያልፉ የሲስተም መቅረጫዎችን ወይም ሁለተኛ ስልክ ወይም ካሜራ በመጠቀም ስክሪኑን ከውጭ ለመቅረጽ ሊሞክር ይችላል።

በዚህ ምክንያት፣ የሚጠቀሙት መተግበሪያ ምንም ይሁን ምን፣ በማንኛውም የቪዲዮ ጥሪ ወቅት ስሱ የሆኑ ሰነዶችን፣ የፋይናንስ መረጃዎችን፣ የይለፍ ቃላትን (Passwords)፣ የማረጋገጫ ኮዶችን (Verification Codes) ወይም ሌሎች የግል ይዘቶችን ከማሳየት መቆጠብ ምርጡ አማራጭ ነው።

አንድ ሰው የቪዲዮ ጥሪዎን እየቀረጸ መሆኑን እንዴት ማወቅ ይቻላል?

በአብዛኛዎቹ ሁኔታዎች፣ ይሄንን በእርግጠኝነት ማወቅ አይቻልም። ሆኖም የሚከተሉት ምልክቶች ሊታዩ ይችላሉ፦

• በመተግበሪያው ላይ የሚመጡ የቀረጻ ምልክቶች (Icons) ወይም ማሳወቂያዎች።
• በጋራ ስክሪን ማጋራት (Screen Sharing) ወቅት በስክሪኑ ላይ የሚታዩ የቀረጻ ምልክቶች።
• ጥሪውን ማስቀመጥ ወይም በኋላ ላይ መለስ ብሎ ማየት እንደሚፈልግ በጥሪው ላይ ያለ ሰው ሲናገር።
• በአንዳንድ ስልኮች ላይ ከቀረጻ ጋር የተያያዙ የፈቃድ መጠየቂያዎች (Permission Requests) ሲመጡ።

እነዚህ ምልክቶች መኖራቸው ብቻ ግን ጥሪው በእርግጥ እየተቀረጸ ለመሆኑ ሙሉ ዋስትና አይሰጡም። አንድ ሰው ምንም ዓይነት ግልጽ ማስጠንቀቂያ ሳይመጣ በስልኩ አብሮ የተሰሩ መቅረጫዎች፣ በሶስተኛ ወገን ሶፍትዌሮች ወይም በሌላ ውጫዊ መሳሪያ ጥሪውን ሊቀርጽ ይችላል።

የሚያደርጉት ውይይት ስሱ መረጃዎችን የያዘ ከሆነ፣ በጥሪው ወቅት የሚታየው ወይም የሚነገረው ማንኛውም ነገር ሊቀመጥ እንደሚችል አስቦ ጥንቃቄ ማድረግ በጣም አስተማማኝው መንገድ ነው።

ያለፈቃድ የቪዲዮ ጥሪን መቅረጽ በሕግ ያስቀጣል?

ይህ እንደየአካባቢው ሕግ ይለያያል። በአንዳንድ ቦታዎች በጥሪው ላይ ያለ አንድ ተሳታፊ ጥሪውን እንዲቀርጽ ሕጉ ሲፈቅድ፣ በሌሎች ቦታዎች ግን የሁሉም ተሳታፊዎች ስምምነት ያስፈልጋል። በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚደረጉ ጥሪዎች ደግሞ እንደ እያንዳንዱ ተሳታፊ መኖሪያ አካባቢ የተለያየ የሕግ ደንቦችን ሊያካትቱ ይችላሉ።

ጥሪን መቅረጽ እና ያንን የተቀረጸውን ቪዲዮ ለሌሎች ማጋራት (Share ማድረግ) ፍጹም የተለያዩ ነገሮች መሆናቸውን ማስታወስ ያስፈልጋል። ጥሪን መቅረጽ በሚፈቀድባቸው ቦታዎች እንኳ፣ ቪዲዮውን በኢንተርኔት ላይ መለጠፍ፣ ለሌሎች ማስተላለፍ (Forward ማድረግ) ወይም ሰውን ለማስፈራራት መጠቀም ተጨማሪ የሕግ ተጠያቂነትን ያስከትላል።

ከእንዲህ ዓይነቱ እውነተኛ ችግር ጋር ከተጋፈጡ፣ ምርጡ እና አስተማማኙ መንገድ እርስዎ በሚኖሩበት አካባቢ የሚሰራውን ሕግ ማረጋገጥ ነው።

በቪዲዮ ጥሪ ወቅት የግል ምስጢርን እንዴት መጠበቅ ይቻላል?

• ጥሪው ከመጀመሩ በፊት የካሜራዎን እይታ (View) ይፈትሹ፦ ሰነዶች፣ መታወቂያ ካርዶች፣ የኮምፒውተር ስክሪኖች፣ የቤተሰብ ፎቶዎች እና ሌሎች የግል መረጃዎች እርስዎ ሳያስተውሉ ከበስተጀርባዎ ሊታዩ ይችላሉ።
• ስሱ መረጃዎችን በካሜራ ላይ ከማሳየት ይቆጠቡ፦ የይለፍ ቃላት፣ የፋይናንስ መረጃዎች፣ የግል መልዕክቶች፣ ምስጢራዊ ሰነዶች ወይም ግልጽ የሆኑ የግል አካላዊ ይዘቶች በጥሪ ወቅት በፍጹም መታየት የለባቸውም።
• ለማን እያወሩ እንደሆነ በጥንቃቄ ያስውሉ፦ በደንብ የማይያውቁት ሰው ከሆነ፣ የግል መረጃዎችን፣ ምስሎችን ወይም እንዲቀመጥ የማይፈልጉትን ማንኛውንም ነገር ከማጋራትዎ በፊት ደግመው ያስቡ።
• የምስጢር ጥበቃ አማራጮችን ይጠቀሙ፦ በ imo ላይ የስክሪን ፎቶ መከላከያ (Block Screenshot) አገልግሎትን መጠቀም ያለፈቃድ የሚነሱ የስክሪን ፎቶዎችን እና ቀረጻዎችን ለመቀነስ ይረዳል፤ ይህም ተጨማሪ የደህንነት ጥበቃ ይሰጣል።
• አጠራጣሪ ነገር ከተሰማዎት ጥሪውን ያቋርጡ፦ ምንም ዓይነት የምስጢር ጥበቃ አገልግሎት አንድ ሰው የቪዲዮ ጥሪን እንዳይቀርጽ ሙሉ በሙሉ ሊከለክል አይችልም። ስለዚህ በጥሪው ወቅት የሚታየውን ወይም የሚሰማውን ማንኛውንም ነገር ሊቀመጥ እንደሚችል አድርጎ መቁጠር በጣም አስተማማኝው አቀራረብ ነው።

አንድ ሰው ያለ እርስዎ ፈቃድ ጥሪዎን ቢቀርጽ ምን ማድረግ አለብዎት?

አንድ ሰው ያለ እርስዎ ፈቃድ ጥሪዎን እንደቀረጸ ካወቁ፣ በመጀመሪያ ምን ዓይነት ማስረጃዎች እንዳሉ ማረጋገጥ ይጀምሩ። ተያያዥነት ያላቸውን መረጃዎች በፍጥነት ያስቀምጡ። ይህም ግለሰቡ ስለ ቀረጻው የጠቀሰባቸውን መልዕክቶች፣ የስክሪን ፎቶዎችን ወይም መረጃው ለሌላ መጋራቱን የሚያሳዩ ማናቸውንም ማስረጃዎች ሊያካትት ይችላል።

የተቀረጸው ቪዲዮ አስቀድሞ በኢንተርኔት ላይ ከተለጠፈ ወይም ለሌሎች ከተላከ፣ የት እንደታየ እና መቼ እንደታተመ ይመዝግቡ። አብዛኛዎቹ የኢንተርኔት ገጾች (Platforms) የግል ምስጢር መጣስን ወይም ያለፈቃድ ማጋራትን ሪፖርት ማድረጊያ (Reporting Options) አሏቸው፤ ቪዲዮው እንዲጠፋ ለመጠየቅ እነዚህን አማራጮች መጠቀም ይችላሉ።

እንደ ማስፈራራት፣ ማ blackmail ማድረግ (ማስገደድ) ወይም የግል መረጃን በተደጋጋሚ ለክፉ ዓላማ ማዋል ያሉ ይበልጥ ከባድ የሆኑ ወንጀሎች ሲያጋጥሙ፣ ጉዳዩን በቀጥታ ለድረ-ገጹ ማሳወቅ አስፈላጊ ሊሆን ይችላል፤ እንዲሁም እንደ ሁኔታው ከአካባቢዎ የሕግ አስከባሪዎች (ፖሊስ) እርዳታ መጠየቅ ያስፈልጋል። እርምጃውን በፍጥነት በወሰዱ ቁጥር፣ መረጃው በሰፊው እንዳይሰራጭ የመቆጣጠር ዕድልዎ የዚያኑ ያህል ከፍተኛ ይሆናል።